Grillo i białe wina Sycylii: od Marsali po wytrawne

Grillo to najbardziej rozpoznawalna biała odmiana Sycylii, choć przez dekady służyła wyłącznie do produkcji Marsali. Powstała na wyspie z krzyżówki Catarratto i Zibibbo, a od lat dziewięćdziesiątych wraca jako wino wytrawne o cytrusowym profilu i wyczuwalnej nucie soli. Poniżej, czym różni się od pozostałych białych wyspy i dlaczego akurat ona stała się wizytówką sycylijskich bieli.

Czym jest Grillo

Grillo to biała odmiana uprawiana niemal wyłącznie na Sycylii, przede wszystkim w zachodniej części wyspy, w okolicach Trapani i Marsali. Badania wykazały, że powstała na miejscu, z krzyżówki Catarratto i Zibibbo, prawdopodobnie w dziewiętnastym wieku.

Dobrze znosi upał i suszę, a przy tym zachowuje kwasowość wyżej, niż można by się spodziewać po odmianie z tak gorącego klimatu. Grono ma grubą skórkę, co chroni je przed poparzeniem słonecznym i pozwala zbierać późno bez utraty świeżości.

Od Marsali do wina wytrawnego

Przez większość dwudziestego wieku Grillo rosło po to, by trafić do Marsali, czyli wina wzmacnianego produkowanego w okolicach miasta o tej samej nazwie. Wysoka zawartość cukru i odporność na utlenianie czyniły je do tego celu odmianą niemal idealną.

Kiedy popyt na Marsalę spadł, areał Grillo zaczął się kurczyć. Odwrót przyszedł dopiero w latach dziewięćdziesiątych, gdy producenci zauważyli, że ta sama odmiana zbierana wcześniej i fermentowana w niskiej temperaturze daje wino wytrawne o wyraźnym charakterze. Dziś Grillo jest jedną z najszerzej uprawianych białych odmian wyspy.

Samej Marsali poświęciliśmy osobny tekst o Marsali i jej historii.

Jak smakuje

Grillo daje wino o barwie słomkowej z zielonkawym refleksem, średnim ciele i dobrze wyczuwalnej kwasowości.

W aromacie dominuje cytrus, przede wszystkim grejpfrut i skórka cytrynowa, obok tego biały kwiat, czasem nuta ziołowa przypominająca tymianek. W winach z lepszych stanowisk pojawia się wyraźna nuta słona, którą zwykle wiąże się z bliskością morza.

To odmiana o szerokim zakresie stylów. Wersje proste, jak Principe di Granatey Grillo za 42 zł czy Vitese Grillo za 59 zł z uprawy ekologicznej, stawiają na świeżość. Wyżej, jak w SurSur Grillo za 119 zł albo Passiperdutti za 129 zł, dochodzi tekstura i głębia.

Grillo sprawdza się też w winach musujących. Lavì Grillo Spumante Extra Dry za 65 zł pokazuje tę odmianę od strony bąbelków.

Białe odmiany Sycylii

Grillo nie jest na wyspie samo. Obok niego rosną trzy inne odmiany, które warto znać.

Catarratto, czyli Lucido

Catarratto zajmuje największy areał wśród białych na Sycylii i często występuje pod nazwą Lucido. Daje wina lżejsze od Grillo, o nucie zielonego jabłka i migdała w zakończeniu. W ofercie Vitese Lucido za 59 zł, Resilience Lucido za 69 zł i Anthìlia za 92 zł.

Insolia

Zwana też Ansonica, daje wina o profilu migdałowym i niższej kwasowości niż Grillo, przez co wydają się łagodniejsze. W ofercie Resilience Insolia za 69 zł oraz Vigna di Gabri za 149 zł.

Carricante z Etny

Carricante rośnie niemal wyłącznie na zboczach wulkanu i ma najwyższą kwasowość ze wszystkich białych wyspy. Z wiekiem rozwija ton przypominający dojrzałego Rieslinga. W ofercie Lavì Etna Bianco za 129 zł i Sul Vulcano Etna Bianco za 184 zł.

Białe z Sycylii: zestawienie

Z czym podawać

Grillo powstawało obok kuchni opartej na rybach i oliwie, więc te połączenia działają najpewniej.

Ryby i owoce morza. Sardynki, tuńczyk, smażone kalmary, małże. Nuta soli w winie odpowiada na morski charakter potrawy. To samo dotyczy krewetek, o czym pisaliśmy w tekście o winie do krewetek.

Smażone przekąski. Arancini, panelle z mąki z ciecierzycy, warzywa w cieście. Kwasowość przecina tłuszcz.

Sery świeże i warzywa. Ricotta, mozzarella, sałaty z oliwą, pieczona papryka.

Kuchnia z nutą cytrusową. Ryba z cytryną, kapary, oliwki. Grillo nie konkuruje z tymi smakami, tylko je podkreśla. Więcej o kuchni wyspy w tekście o kuchni sycylijskiej.

Najczęstsze pytania

Czy Grillo to wino wytrawne?

W dzisiejszej postaci tak. Historycznie odmiana służyła do produkcji Marsali, czyli wina wzmacnianego, które bywa słodkie.

Skąd pochodzi Grillo?

Z Sycylii, gdzie powstało z krzyżówki Catarratto i Zibibbo. Uprawia się je głównie w zachodniej części wyspy.

Czym Grillo różni się od Catarratto?

Grillo ma więcej ciała, wyższą kwasowość i wyraźniejszy aromat cytrusowy. Catarratto jest lżejsze, z nutą jabłka i migdała.

Co oznacza Lucido na etykiecie?

To druga nazwa odmiany Catarratto, używana wymiennie, zwłaszcza w apelacji Sicilia DOC.

Czy Grillo nadaje się do leżakowania?

Wersje proste pije się w ciągu roku lub dwóch. Wina z lepszych stanowisk i z kontaktem z osadem znoszą trzy do czterech lat.

W jakiej temperaturze podawać Grillo?

W 9 do 11 stopniach. Zbyt zimne traci aromat cytrusowy i nutę ziołową.

Czy Grillo jest aromatyczne jak Moscato?

Nie. Mimo że wśród jego rodziców jest Zibibbo, czyli Moscato di Alessandria, Grillo nie ma charakteru wyraźnie aromatycznego. Jest cytrusowe i ziołowe, a nie kwiatowo słodkie.

Podsumowanie

Grillo to odmiana, która przeszła drogę od składnika wina wzmacnianego do wizytówki sycylijskich bieli. Daje wina cytrusowe, o średnim ciele i wyczuwalnej nucie soli, dobrze znoszące upał i świetnie dopasowane do kuchni opartej na rybach.

Jeśli znasz białe z północy Włoch, Grillo pokaże ci, jak wygląda świeżość w wydaniu południowym. Pozostałe odmiany i apelacje wyspy opisaliśmy w przewodniku po winach z Sycylii.